Vanmorgen in De Volkskrant een essay van Rutger Koopmans over de armoede in Nederland. De zelfbenoemde deskundige laat zijn licht schijnen over de verzorgingsstaat. Vanzelf tegen het zere been. Waarom? Dit keer niet omdat hij ambtenaren of welzijnswerkers wil ontslaan, ook niet omdat hij de verzorgingsstaat failliet verklaart. Waarom dan wel? Ik zal proberen dat hieronder uit te leggen.

Rutger Koopmans stelt dat de verzorgingsstaat er niet in geslaagd is om mensen uit de armoede te verheffen. In tegendeel er komen statistisch steeds meer armen bij. Daarom is voor hem de verzorgingsstaat failliet. Hij stelt in het Volkskrant artikel dat er afgerekend moet worden met een perceptie uit het verleden dat armoede er altijd was en altijd zal zijn. Volgens hem is armoede het gevolg van een aantal onbedoelde keuzen in onze verzorgingsstaat.

Zodra iemand in aanmerking komt voor een regeling of voorziening, passen we die op hem of haar toe. Een alternatief zou kunnen zijn om de duur van een regeling of voorziening te koppelen aan een maximum termijn waarbinnen een structurele oplossing voor het probleem gevonden moet worden, maar dat doen we niet. Mensen worden zo afhankelijk van een voorziening dat niemand zich meer kan voorstellen hoe ze op eigen kracht weer verder kunnen.

Wie van de rand van het verzorgingsbestaan valt wordt feitelijk van zijn of haar zelfstandigheid en zelfredzaamheid beroofd. Je lijkt niet langer de probleemeigenaar van je eigen probleem, maar je wordt opgenomen in een voorziening. Je mag niet langer je eigen oplossing vinden, maar je wordt behandeld, begeleid en bereikt door regelingen en instanties. Je heet arbeidsongeschikt, je heet psychisch zwak, ziek of misselijk. Bijna tweehonderdduizend jongeren zijn in feite “afgeschreven” en in een hoek van de maatschappij gezet, omgeven door een cordon van verzorging. Maar hoe goed bedoeld ook, die zorg lost niets structureel op. Die creëert afhankelijkheid in plaats van kracht.

Er zijn inderdaad mensen waarop deze uitspraak van toepassing is. Volgens Rutger Koopmans is dat het gevolg van ambtenaren die deze regelingen uitvoeren en private instellingen die de vraag stuwen.
Dit is een simplistische analyse. Was het maar zo eenvoudig, dan was de armoede inderdaad zo opgelost. Waar komt dat beeld vandaan? Volgens Rutger Koopmans blijft 75% van de mensen in de armoede hangen. Waar dat percentage vandaan komt is niet duidelijk. Ook niet duidelijk is of die 75% slaat op een vast bestand of een dynamisch bestand: het aantal blijft gelijk, maar de mensen in dat bestand niet, er stromen mensen uit en anderen in.

De aandacht gaat volgens hem meer uit naar armen, dan naar de mensen die zich aan de armoede ontworsteld hebben. Arm blijven wordt meer beloond dan je op eigen kracht aan die situatie ontworstelen. Dat is volgens hem de oorzaak van armoede.
Het is een feit dat de armoedeval remt om de arbeidsmarkt op te gaan. Het is ook een feit dat veel regelingen stoppen op het moment dat mensen aan de slag gaan waardoor het inkomen, dat eerst zo mooi leek, veel van zijn glans verliest. Dit is niets nieuws, maar gek genoeg is er buiten het verlagen van de uitkeringen, niets mee gedaan.

Ook wijdt hij nog een paar woorden aan de schuldhulpverlening. Volgens Rutger Koopmans moeten wij toewerken naar een ander concept van schuldhulpverlening. Jammer genoeg zegt hij niet hoe dat concept er uit moet zien. Met name bij schuldhulpverlening ben je afhankelijk van de medewerking van anderen. Daarnaast is het huidige traject lang en zwaar en het is zeker niet zo dat iedereen toegelaten wordt tot een minnelijke regeling of sanering. En als dat wel gebeurt moet de schuldenaar drie jaar leven van minder dan het sociaal minimum. Dat vraagt doorzettingsvermogen en vindingrijkheid. Dat heeft niet iedereen. Het bestaan van voedselbanken bewijst dit.

De tegenprestatie voor de uitkering. Ik ben geen tegenstander, ik zie wel voordelen. Wel ben ik bezorgd over mogelijke verdringing op de arbeidsmarkt. Ik kan mij nog herinneren hoe een aantal jaar geleden, oudere werknemers bij V&D ontslagen werden en gelijktijdig mensen met behoud van uitkering binnengeloodst werden. Dat moet voorkomen worden. De werkzaamheden zullen ook moeten aansluiten bij de capaciteiten en interesse van de persoon, ik zie het al voor me, met frisse tegenzin aan de slag in het bejaardenhuis…..

Armoede los je niet met geld op. je lost het op door sterkere mensen te creëren. Mensen die leren in zichzelf te geloven en boven zichzelf uit te stijgen. Armoede los je ook niet individueel op maar collectief. Armoede bestrijd je door de sociale omgeving in te schakelen en te activeren. Elkaar helpen, mogen rekenen op vrienden en familie, of zelf een goede vriend of nabije buur zijn.

Uit onderzoek blijkt dat armoede zich vaak voordoet in familieverband en soms zelfs in groepsverband. Er zijn veel artikelen geschreven over de “Erfelijkheid van armoede”. Armen wonen vaak in dezelfde arme buurten, het is dus maar de vraag of ze dus veel aan die  familie of buur zullen hebben. Focus op zelfredzaamheid is prima, maar laten we het kind niet met het badwater weggooien door maar meteen de verzorgingsstaat af te schaffen.

In Amerika zijn een aantal van Rutgers voorstellen gemeengoed. Uitkeringen zijn daar tijdelijk en community services zijn normaal. Toch zijn daar armen, heel veel armen en daklozen. Zij hebben daar niet het uitgebreide sociale vangnet van Nederland. Met de theorie van Rutger zou daar geen armoede moeten zijn. Hoe kan het dan dat daar ook armoede is?

Rutger Koopmans begint bij het einde en heeft zijn remedie klaar. (Dit keer geeft hij wel zijn  oplossing voor het armoedevraagstuk) Maar hij maakt geen analyse van de oorzaken: de groep, hun geschiedenis, gezondheid, opleidingsniveau, de buurten waar ze wonen, hun sociale omgeving en de invloed van het armoedebeleid en de voorzieningen op hun bestaan.

Het is vals en oneerlijk om armoede te wijten aan de mensen die dagelijks mensen helpen en de uitvoering de schuld te geven van een maatschappelijke misstand. Armoede is minder eenvoudig dan Rutger denkt. Godfried Engbersen en zijn staf hebben in het verleden veel geschreven over deze materie. Lijkt mij verplichte literatuur voor Koopmans.

3 Reacties naar “Weg met de verzorgingsstaat”

  • Hoelang, trouwens, zou het duren voor de beste man een hoge post bij de club van de grote blonde leider heeft? De bio op z’n site doet ambities in die richting vermoeden.

  • Wat een akelig stuk. Maar de volgende kreten hoor je de laatste tijd wel vaker “failliet” “sociaal-democraten” “minder ambtenaren”…
    En hij spreekt zich zelf tegen als hij zegt dat de armoedebestrijding een business is die in stand wordt gehouden door de verstrekken en dus maar oppert dat de banken (microkrediet) het moeten gaan doen.

Mijn Foto's

2017-05-19.jpg